PREMYE REZOLISYON

SOU ÒTOGRAF LANG KREYÒL AYISYEN

I- KONTÈKS
Nan mwa jen 2015, Akademi Kreyòl Ayisyen (AKA) tanmen yon demach patenarya ak Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP) sou baz misyon de enstitisyon yo ki kwaze sou kesyon politik lang, espesyalman nan sistèm edikatif ayisyen an. Konsa, nan dat 7 jiyè
2015, MENFP ak AKA fòmalize demach la avèk siyati yon Pwotokòl Akò ki tabli baz pou yo kolabore.

Depi nan refòm Minis Joseph C. Bernard (Refòm Bèna), enpòtans lang kreyòl la toujou prezan nan kèlkeswa refleksyon k ap fèt sou edikasyon nan peyi a. Se ak lespri refòm sa a MENFP ak AKA pran angajman pou yo travay men nan men pou yo amelyore kalite ansèyman nan peyi a.
Apre siyati Pwotokòl Akò a ant de enstitisyon yo, premye aksyon Akademi an antreprann se lansman estandadizasyon òtograf kreyòl la. Sa fè plis pase trannsenk (35) lane depi òtograf 1979 la ki te nan esperimantasyon pou 4 lane, ap tann rezilta.

Akademi Kreyòl Ayisyen an, nan tèt kole ak MENFP ak kolaborasyon Fakilte Lengwistik Aplike (FLA) òganize sèt (7) jounen atelye ak reprezantan divès sektè nan popilasyon an ki ap travay sou lang kreyòl tankou: teknisyen nan MENFP, teknisyen nan Sekreteri Leta Alfabetizasyon, Pwofesè nan FLA, teknisyen nan Jounal Bon Nouvèl, ekriven, pwofesè ak direktè lekòl, pwofesè nan inivèsite a, pwofesè kreyòl, konseptè liv kreyòl, lengwis, tradiktè, editè, eksetera. Objektif atelye sa yo se te fè envantè difikilte nan itilizasyon sistèm nan, ranmase refleksyon sou yo epi analize yo
sou baz teyorik syantifik. Soti desanm 2015 rive me 2016, komisyon syantifik Akademi an te evalye pwopozisyon ki te soti nan atelye yo. Se nan Asanble Jeneral Akademi an, nan dat 3-5 jen 2016 la, Akademisyen yo te adopte dispozisyon sa yo.

II- KONSIDERASYON LEGAL
Dapre atik 35 Konstitisyon 1957 la ;
Dapre atik 35 Konstitisyon 1964 la ;
Dapre atik 35, atik 184 Konstitisyon 1971 amande a ;
Dapre atik 62 Konstitisyon 1983 a ;
Dapre atik 5, atik 24-3a, 40, 213, 215 ak atik 216 Konstitisyon 1987 la 26, Ri Magerit, Tijo (des Marguerites, Turgeau), Pòtoprens, AyitiTelefòn:(509) 2817-5964 / 3333-0815 / 3333-0817-18 ; Imel: enfomasyon@akademikreyol.net

Paske gen Lwa 18 septanm 1979 la ki entwodui Kreyòl Ayisyen an kòm lang ansèyman epi kòm matyè nan ansèyman ;

Paske atik 3 menm Lwa 18 septanm 1979 la bay Depatman Edikayon Nayonal misyon pou li esperimante grafi ofisyèl la pandan kat (4) lane anvan adopsyon li si rezilta esperimantasyon an pozitif ;

Paske gen yon lèt sikilè Depatman Edikasyon Nasyonal mete deyò nan dat 31 janvye 1980 sou fason pou yo ekri Kreyòl Ayisyen an ;

Paske gen Lwa 7 avril 2014 ki kreye Akademi Kreyòl Ayisyen an epi atik 4, 5 ak atik 12b menm lwa sa a fikse misyon Akademi an ak travay li ;

Paske gen yon Pwotokòl Akò Akademi Kreyòl Ayisyen an siyen avèk Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl nan dat 8 jiyè 2015 ;

Pou tout rezon sa yo, Akademi Kreyòl Ayisyen antreprann etid ak analiz sistèm òtograf 1979-1980 k ap aplike nan peyia. Apre divès konsiltasyon ak diskisyon, Akademi an nan tèt kole ak Ministè Edikasyon Nasyonal
ak Fòmasyon Pwofesyonèl ak kolaborasyon Fakilte Lengwiatik Aplike pran nouvo dispozisyon sa yo ki nan dokiman sa a:

III- DISPOZISYON
Dispozisyon # 1 : Alfabè kreyòl la Akademi an rekondui alfabè 1979 la ki rekonèt lang kreyòl ayisyen an genyen trannde (32) son
(syans lengwistik rele son yo « fonèm »). Alfabè a reprezante son sa yo avèk 32 senbòl kote chak
senbòl reprezante yon fonèm (syans lengwistik rele senbòl sa yo « grafèm »). Pami 32 grafèm sa
yo, genyen ki fèt ak yon (1) grenn lèt 1 oubyen yon (1) graf, genyen ki fèt ak de (2) lèt (lengwis yo
rele grafèm sa yo « digraf ») epi gen youn ki fèt ak twa (3) lèt (lengwis yo rele li « trigraf »).
Men grafèm ki reprezante son yo :
a , an , b , ch , d , e , è , en , f , g , h , i , j , k , l , m , n , ng , o , ò , on , ou , oun , p , r ,
s , t , ui , v , w , y , z.
Trannde (32) grafèm yo divize an 3 kategori: vwayèl, konsòn, demi vwayèl

1 Sou non lèt yo, Akademi an ap tann esperimantasyon divès pwopozisyon ki fèt, anvan pou li fikse pozisyon li.

3

6, Ri Magerit, Tijo (des Marguerites, Turgeau), Pòtoprens, Ayiti

Telefòn:(509) 2817-5964 / 3333-0815 / 3333-0817-18 ; Imel: enfomasyon@akademikreyol.net

1.1. Kategori vwayèl :
1.1.1. Vwayèl oral (son sa yo sòti nan bouch sèlman)
a : ale, naje, matla
e: elèv, plezi, melanje
è : èd, malèt, oslè
i : imite, limit, peyi
o : ochan, solèy, rido
ò : ògàn, pòt, gadò
ou : ouvriye, goud, kalalou
ui : (Vwayèl espesyal) uit, kuit, pwodui
1.1.2. Vwayèl nazal (son sa yo pase nan bouch ak nan nen)
an : anvayi, manje, ban
en : enfimyè, pentad, lapen
on : onz, ponp, pantalon
oun : oungan, mazounbèl, kanndjanhoun
1.2. Kategori konsòn :
1.2.1. Konsòn oral:
b : bak, anbake, kapab
ch: chat, rache, wòch
d : dodin, radote, pèd
f : fèmen, lafanmi, chèf
g : gato, ragou, bag
h : hap, hihan, enhen
j : jako, aji, garaj
k : kaye, rekòlte, kòk
l : limyè, aliyen, pil
p : pale, rapòte, tap
r : rakonte, arete, sèr (nan Nò)
s : sak, resi, rès
t : tas, retay, dèt
v : valiz, revòlte, rèv
z : zanmi, razwa, wòz

4

6, Ri Magerit, Tijo (des Marguerites, Turgeau), Pòtoprens, Ayiti

Telefòn:(509) 2817-5964 / 3333-0815 / 3333-0817-18 ; Imel: enfomasyon@akademikreyol.net

1.2.2. Konsòn nazal:
m : matla, remèd, lam
n : nap, analiz, pàn
ng : ling, touhing, hinghang
1.3. Kategori demi vwayèl/demi konsòn :
w : wa, wowoli, kaw
y : yanm, ayewopò, kay
Dispozisyon #2 : Fòm long ak fòm kout
i) Gen mo nan lang nan ki gen 2 fòm, yo ka parèt swa sou yon fòm long, swa sou yon fòm
kout.
Egzanp:
– Nan pwonon ak detèminan:
(1) (Mwen ak M) : mwen vini / m vini.
(2) (Ou ak W) : ou annik monte eskalye a/ w annik monte eskalye a.
(3) (Li ak L) : li antre / l antre.
(4) (Nou ak N) : nou ap travay / N ap travay.
(5) (Yo ak Y) : yo ap travay di / y ap travay di.
(6) (Ki ak K) : moun ki ap pale a / moun k ap pale.
– Nan kèk vèb :
(7) (Konnen ak Konn) : li konnen leson an / li konn leson an.
(8) (Vini ak Vin) : li vini ak tout founiti / li vin ak tout founiti.
(9) (Ale ak al) : (li ale Jakmèl / li al Jakmèl)
(10) Gen lòt vèb ankò tankou: genyen, gade, soti, eksetera.
ii) Mo « w » (fòm kout) toujou mande pou li gen yon vwayèl nan vwazinaj li (swa devan, swa
dèyè), kit se nan kòmansman yon bout fraz, kit se nan mitan 2 mo. Depi kondisyon sa yo pa
reyini, se fòm long nan « ou » ki sèvi.
Egzanp :
(11) Chemiz ou pran an.
(12) Ou manje manje a.
(13) Pitit ou fè dèt sou tèt ou.

5

6, Ri Magerit, Tijo (des Marguerites, Turgeau), Pòtoprens, Ayiti

Telefòn:(509) 2817-5964 / 3333-0815 / 3333-0817-18 ; Imel: enfomasyon@akademikreyol.net
iii) Gen kote  « w » pa kapab ranplase « ou  » paske yo pa remèt menm sans, yo p ap jwe menm
fonksyon.
Egzanp :
(14) Se pa w (ki vle di : se pou ou).
(15) Se pa ou (ki vle di : se pa ou menm).
Dispozisyon #3: Apostwòf  –  tirè
3.1. Apostwòf:
Li pa nesesè pou nou sèvi ni ak apostwòf ni ak tirè pou nou kole yon mo ak yon lòt mo.
Lè mo tankou « mwen, ou, li, nou, yo »  parèt sou fòm kout (m, w, l, n, y), nou pa dwe kole yo ni ak
mo ki vini anvan yo a, ni ak mo ki vini apre yo a. Annik kite yon espas pou nou separe yo ak lòt mo.
Egzanp :
(16) M ap vini.
(17) N ap dòmi.
(18) Y ap pran l.
(19) Se rad pa m
(20) Al pran liv pa w.
(21) Anita frape pye l.
(22) Bra n pran nan moulen.
N.B. Se menm konsiderasyon an pou tout fòm kout ki nan sitiyasyon sa a.
3.2. Tirè :
Nou kapab sèvi ak tirè pou nou separe yon mo nan finisman yon liy, epi lè n ap separe pawòl diferan
pèsonaj nan yon dyalòg. Nou kapab itilize li pou nou make yon dire, yon entèval oubyen pou nou
òdone yon lis.
Egzanp:
(23) 9è – 10è ;
(24) 2010 – 2015 ;
(25) paj 22 – 26.
(26) 1-a, 1-an, 1-b, eksetera
Dispozisyon #4 : Òtograf non moun
Non moun yo fèt pou yo ekri yo jan yo ye nan dokiman legal ak dokiman administratif yo. Pou
fasilite pwononsyasyon non yo, y ap ekri yo ant parantèz, nan òtograf kreyòl la.
(27) Paul Magloire (Pòl Maglwa) se yon ansyen prezidan Ayiti.

Dispozisyon #5 : Non pwòp vil yo ak non ri yo
Yo dwe ekri non vil ayisyen yo nan 2 lang ofisyèl peyi a (kreyòl ak franse), annatandan yon
amenajman lengwistik. Si non vil, non lokalite ak non ri yo poko egziste an kreyòl, n ap ekri yo nan
òtograf orijinal yo epi nou mete òtograf kreyòl la ant parantèz.
Egzanp :

6

6, Ri Magerit, Tijo (des Marguerites, Turgeau), Pòtoprens, Ayiti

Telefòn:(509) 2817-5964 / 3333-0815 / 3333-0817-18 ; Imel: enfomasyon@akademikreyol.net
(28) Avni John Brown (Djonn Brawonn
Dispozisyon #6: Jan pou nou itilize grafèm ‘‘r’’ oubyen ‘‘w’’
6.1. Devan vwayèl won
Devan vwayèl won (o, ò, on, ou) nan yon mo, se « w » pou nou itilize, « r » pa parèt.
Egzanp :
(29)  Wobè, wobo, wòch, wòwòt, pewon, wont, wout.
6.2. ‘‘r’’ ak ‘‘w’’
‘‘r’’ ak ‘‘w’’ pa janm mache kole nan yon mo.
Dispozisyon #7: Aksan
7.1. Aksan grav
Sistèm òtograf kreyòl ayisyen an sèvi ak yon sèl aksan, aksan grav. Yo konn rele li aksan fòs. Aksan
grav la gen 2 fonksyon :
i) Li sèvi pou li fè diferans ant 2 grafèm : e ak è ; o ak ò
Egzanp:
(30) « e » epi « è » : ou pe bouch ou, ou pè pale;
(31) « o » epi « ò » : Wozita achte yon lo mango, Ànya achte yon chenn lò
ii) Li anpeche yo konfonn grafèm “a” devan “n” ak grafèm “an”. Sa vle di li anpeche nou
pwononse ‘‘an’’ [ã] nan plas “a-n” [an] ki reprezante 2 grafèm.
Egzanp:
(32) « an » epi « àn » : Pan mi an tonbe, oto a an pàn ;
7.2. Aksan sou majiskil
Toujou mete aksan sou lèt majiskil, lè son an mande l.
Egzanp:
(33) Àn Katrin, KREYÒL,

7

6, Ri Magerit, Tijo (des Marguerites, Turgeau), Pòtoprens, Ayiti

Telefòn:(509) 2817-5964 / 3333-0815 / 3333-0817-18 ; Imel: enfomasyon@akademikreyol.net

Dispozisyon # 8:
Lang kreyòl la itilize tout senbòl entènasyonal ansanm ak tout lèt ki sòti nan lòt sistèm alfabetik ki
sèvi nan domèn syantifik. Egzanp : δ (dèlta), λ (lanmda), C, Q, U, X, eks.
Dispozisyon #9 : Non diferan siy ponktyasyon
. = > pwen
: = > 2 pwen
, = > vigil
; = > pwen vigil
? = > pwen entèwogasyon
! = > pwen esklamasyon
« » = > gimè
( ) = > parantèz
… => pwen sispansyon
Akademi an ap genyen pou li prezante yon dokiman detaye sou non yon seri siy espesyal ak fason
pou yo itilize yo nan diferan domèn.
N.B : Akademi an ap genyen pou li pibliye lòt rezolisyon sou òtograf ki makonnen ak gramè lang
kreyòl la.

Pòtoprens, 1 e jen 2017
……………………………………………….. ……………………………………………….. …………………………………
Jean Pauris JEAN-BAPTISTE Marie Rodny Laurent ESTEUS Adeline M. CHANCY
Prezidan Konsèy Administrasyon Vis Prezidan Konsèy Administrasyon Manm Konsèy Administrasyon
Akademi Kreyòl Ayisyen Akademi Kreyòl Ayisyen Akademi Kreyòl Ayisyen

…………………………………………… …………………………………………….. …………………………………….
Gérard Marie TARDIEU Gegory CALIXTE Jocelyne TROUILLOT LEVY
Manm Konsèy Administrasyon Komisyon Kominikasyon Komisyon Edikasyon

……………………………………… ……………………………………… ………………………………………
Marky JEAN-PIERRE Clotaire SAINT-NATUS Michel Frantz GRANDOIT
Komisyon Syantifik Komisyon Kominikasyon Komisyon Kominikasyon

Diskou enstalasyon nouvo Prezidan KAd la,

Akademisyen Pierre-André PIERRE

 

Onè respè Prezidan Akademisyen Jean Pauris JEAN BAPTISTE ak tout manm KAd k ap soti a;

Onè respè Madam Luna GOURGUE, Sekretè Egzikitif Akademi Kreyòl Ayisyen an;

Onè respè Mesyedam reprezantan UNESCO, Ministè Edikasyon Nasyonal, Ministè Lakilti…

Onè respè tout anplwaye AKA ! Tout envite ! Tout manm laprès!

Jodi a, mwen koube mwen byen ba pou mwen salye kokennchenn travay KAd ki prale a. M ap salye yon fason espesyal, Prezidan Jean Pauris JEAN BAPTISTE, yon potorik gason ki pa janm fatige sèvi peyi li. Mwen konnen kijan sa difisil pou evolye nan yon peyi tankou Ayiti kote dosye kiltirèl yo, dosye lang, se pwoblèm ki konplèks anpil. Se dosye ki mande anpil sanfwa ak entèlijans pou abòde yo. Malgre tout difikilte nou konnen yo, ansyen KAd la te rive poze anpil aksyon, sa ki montre peyi Ayiti gen anpil moun li ka konte sou yo toujou.

Nan kad eleksyon ki te fèt nan dat 16 desanm 2018 la nan komin Mibalè pandan 4èm Asanble òdinè AKA pou renouvle KAd la, mwen menm, Akademisyen Pierre-André PIERRE, pifò nan Akademisyen yo te rive plase konfyans yo nan mwen pou mwen okipe fonksyon Prezidan Konsèy Akademisyen Akademi an. Se yon jès ki make mwen anpil. Mwen pwofite okazyon sa pou mwen remèsye nou tout Akademisyen ki te vote nou vo KAd la. Men, ranplase Akademisyen Jean Pauris JEAN BAPTISTE se pa yon egzèsis ki fasil lè mwen konnen nivo angajman li pou te pèmèt AKA rive enpoze li nan sosyete ayisyen an. Se pou sa, mwen tou anonse devan je tout moun : pòt la rete louvri pou resevwa tout kalite konsèy pou kenbe enstitisyon an djanm e pèmèt li ale  pi lwen nan ranpli misyon Lalwa ak konstitisyon anfikse.

Mwen pwomèt tout moun, mwen pral mache pazapa yon fason pou ansanm, nou rive ateri ak tout sa nou genyen kòm vizyon ki se mete an aplikasyon gwo desizyon ki te pran pandan 4 dènye lane yo. Toujou sonje sa : travay AKA se yon travay ekip. Se pou sa, mwen envite tout Akademisyen yo kenbe men ak mwen, tout anplwaye AKA, tout jounalis, tout sitwayen ayisyen, rejwenn mwen pou nou vanse ansanm, kòtakòt paske pou kò mwen, mwen pap ka fè anyen. Se nan tètkole pou nou vanse. Mwen swete jwenn kolaborasyon tout moun.

Mwen pa vle pote yon mesaj manchlong.  Mwen vle raple nou, se konesans ki mennen sou wout pwogrè. Men, kijan ka gen konesans si popilasyon ayisyen an pa rive konprann sa k ap di nan non li? Kijan ap fè gen pwogrè sosyal si konesans k ap sikile yo pa tonbe daplon ak imajinè kolektif la? Akademi Kreyòl Ayisyen an gen gwo defi k ap tann li toujou. E mwen kwè nan kolaborasyon tout Akademisyen yo, Anplwaye yo, divès patnè AKA yo, n ap rive leve defi defi yo. Se pou tout sèvis rive jwenn popilasyon ayisyen an nan lang li konprann nan, ki se kreyòl. Se yon gwo defi, nou ka leve li ansanm si nou travay nan tèt kole. Akademi Kreyòl Ayisyen an se rezilta anpil goumen. Se yon byen kolektif nou dwe travay pou nou pwoteje.

Mèsi anpil !!!

Akademi Kreyòl Ayisyen selebre, samdi 27 oktòb 2018 la, sou Plas Dam Gonayiv Jounen Entènasyonal lang ak kilti kreyòl. Yon gwo aktivite kiltirèl te òganize nan okazyon an ak patisipasyon plizyè atis, pèsonalite ak enstitisyon.

Reprezantan divès patnè AKA tankou : Meri Gonayiv, UNESCO ak Ministè Edikasyon Nasyonal te pran lapawòl nan seremoni sila a pou montre enterè yo pou selebrasyon mwa lang ak kilti kreyòl la.

Emeline Michel, fanm natif natal vil Gonayiv se te envite espesyal ki te chofe foul la. Li pat neglije chame epi chante ak piblik la plizyè mizik li tankou : Mèsi lavi, A K I K O, Sa pa pi mal, Mwen bezwen yon nonm, pou n site sa yo sèlman.

Nan mitan espetak la atis la pat manke motive piblik la sou enpòtans lang kreyòl la ki se yonn nan pi gwo eritaj peyi a rete.

Te gen plizyè prestasyon atistik tankou cho tanbou, resital tèks, pyès teyat ki te fèt nan kokennchenn seremoni sa a.

Akademi an te pwofite remèt 2 plak Onè ak Merit : yonn bay Meri Gonayiv pou kolaborasyon li toujou bay AKA, lòt la bay Emeline Michel ki te deside vin jwe gratis ti cheri pou Akdemi an, san bliye gwo kontribisyon atis la pote nan fè pwomosyon ak valorize lang kreyòl la.

Jean Rony Beaucicault Pierre Michel Chéry Anivince Jean-baptiste PJ MileMide Drag

#Ayiti #MwaKreyòl #Langkreyòl #EmisyonKreyòl #AkademiKreyòlAyisyen

 
Atelye sou edikasyon ki san baryè e ki kore ak teknoloji Université d’État d’Haïti, Campus Henry Christophe, Limonade (CHCL) Lendi–jedi 13–16 jen 2016
Òganizatè: Audalbert BIEN-AIMÉ (Université d’État d’Haïti, Campus Henry Christophe) Michel DeGRAFF (Inisyativ MIT-Ayiti, Massachusetts Institute of Technology)
Dat: 28 me 2016 [English version: http://bit.ly/1TCYcd4 ]
Kolèg Edikatè, Kolèg Edikatris, Onè!
N ap ekri w nan non Campus Henry Christophe de Limonade (CHCL, UEH) ansanm ak Inisyativ MIT-Ayiti / MIT-Haiti Initiative. N ap di w felisitasyon pou gwo jefò w ap fè pou amelyore edikasyon ann Ayiti. E se ak anpil plezi n ap envite w nan atelye ki pral fèt nan CHCL, 13–16 jen 2016.
Atelye 13–16 jen sa a se setyèm Atelye MIT-Ayiti sou syans ak matematik depi Inisyativ la te kòmanse ann oktòb 2010. Atelye 13–16 jen 2016 la antre nan kad pwojè Inisyativ MIT-Ayiti k ap montre bèl avantaj ki genyen nan sèvi ak pedagoji ki chita sou aprantisaj patisipatif kote materyèl edikatif yo makonnen ak lang kreyòl la.
Nou kontan anpil pou nou envite w soumèt kandidati w pou atelye sa a sou pedagoji patisipatif nan syans ak matematik. Se Fondasyon Nasyonal pou Lasyans oz Etazini (National Science Foundation (NSF)) ansanm ak Campus Henri Christophe de Limonade ( UEH) epi Ambassade des États-Unis, Port-au-Prince (Haïti) k ap finanse atelye sa yo nan kad Inisyativ MIT-Ayiti a.
Atelye sa a ap entwodui plizyè aktivite ki tou nèf pa rapò ak atelye sa yo ki te fèt an 2012–2015: Patisipan yo pral antre pi fon nan travay sou pedagoji k ap ba yo bon baz pou yo prepare objektif nan plan kou pa yo ansanm ak aktivite pedagojik epi zouti evalyasyon ki mache ak objektif sa yo. Nan twa premye jounen yo, nou pral mete plis anfaz sou aplikasyon prensip aprantisaj aktif nan aktivite pratik selon bezwen patisipan yo. Nou pral develope aktivite ak materyèl pou patisipan yo ka itilize tousuit nan sal klas yo, selon enfòmasyon ke yo pral pataje ak nou sou matyè sa yo ke y ap anseye. Nan katriyèm jounen an, n ap travay sou teknik ki pou motive etidyan yo pi plis nan aprantisaj aktif. Epi tou, n ap gen sesyon tou nèf sou aprantisaj aktif nan chimi.
Atelye sa a ap gen sesyon plenyè sou pedagoji pou tout patisipan yo. Epi tou, ap gen aktivite ki pou fèt nan 4 sesyon (matematik, fizik, biyoloji epi chimi) ki pral dewoule an menm tan. Epi tou, yon lòt objektif atelye a se kreye, pou chak matyè, kominote anseyan k ap kore pratik pedagoji patisipatif an kreyòl nan sal klas yo. Nou konte sou enterè w pou Inisyativ la kontinye vanse.
Atelye sa a ap entwodui kèk inovasyon ki enpòtan pou patisipan yo: Nou pral kòmanse atelye a avèk yon demonstrasyon aprantisaj aktif epi nou pral analize metòd pedagoji ki te antre nan aktivite sa a. Apre sa, nou pral travay ak patisipan yo pou nou kreye materyèl pou yo aplike prensip aprantisaj aktif nan sal klas yo tousuit apre atelye a.
Epi tou, se premye fwa ke nou pral gen sesyon sou chimi. Nan sesyon chimi sa yo, nou pral devlope aktivite ki angaje etidyan yo nan aktivite pratik ki nan nannan relasyon ant prensip syantifik fondamantal epi rechèch ak aplikasyon nan domèn lasante.
Objektif: Nan fen atelye a, patisipan yo pral kapab:
  • Esplike pedagoji patisipatif ki baze sou rechèch e ki pral amelyore jan etidyan yo aprann
  • Kreye objektif aprantisaj pou egzèsis ki chita sou pedagoji patisipatif
  • Planifye yon egzèsis aprantisaj entèraktif
  • Idantifye estrateji pou evalyasyon fòmatif epi evalyasyon somatif ke ou pral itilize pou mezire rezilta egzèsis aprantisaj aktif ke ou pral prepare a
Men jan atelye a òganize: 1ye jou: Entwodiksyon sou teyori ak pratik aprantisaj aktif (pedagoji patisipatif) 2yèm jou: Patisipan yo pral travay an gwoup selon matyè y ap anseye yo (matematik oswa fizik oswa biyoloji oswa chimi) pou yo esplore aplikasyon yon kad teyorik pou pedagoji patisipatif. Epi yo pral devlope plan kou. Plan kou sa yo ap gen objektif pou aprantisaj aktif ansanm ak egzèsis aprantisaj. 3yèm jou: Patisipan yo pral travay sou prensip evalyasyon fòmatif ak evalyasyon somatif epi yo pral prepare zouti pou evalye aktivite pedagoji patisipatif yo pral fè nan sal klas. 4yèm jou: Nan maten, patisipan yo pral travay sou motivasyon epi defi k ap fè fas kare devan enplemantasyon aprantisaj aktif nan sal klas. Objektif sesyon apre midi a se kreyasyon silabis ki djanm pou klas yo ansanm ak prezantasyon ki djanm.
Sa se manm ekip MIT-Ayiti/CHCL k ap òganize aktivite yo e ki pral anime: Pedagoji: Glenda Stump Matematik: Haynes Miller, Jeremy Orloff & Jean Genis Dorvilien Fizik: Paul Belony & Abdias Augustin Biyoloji: Alison Brauneis, Jimmy Fedna & Ruthly François Chimi: Elizabeth Vogel Taylor, Étrenne François & Adler Thomas Planifikasyon & administrasyon: Audalbert Bien-Aimé, Michel DeGraff, Kirky DeLong, Virginie Destuynder & Angela Vévé Dokimantasyon & Kominikasyon: Kendy Verilus & Tatiana Behrman
Kondisyon pou patisipe nan seminè sa a:
  1. Atelye sa yo ap gen sesyon paralèl nan kat disiplin: matematik, fizik, biyoloji epi chimi. Epi tou, n ap gen sesyon plenyè sou pedagoji ak evalyasyon pou tout patisipan yo
  2. Se yon atelye entèraktif kote nou pral mete men nan pat la. Patisipan yo pral devlope materyèl pou kourikoulòm pa yo.
  3. N ap mande pou patisipan yo pataje kontni pedagojik nan disiplin ke y ap anseye—kit se silabis, kit se deskripsyon klas yo. Se ansèyman kontni sa yo ke yo pral anrichi avèk estrateji pou aprantisaj aktif.
  4. N ap mande pou patisipan yo vini ak laptòp yo pou yo ka patisipe kòm sa dwa nan aktivite entèraktif yo.
  5. Kandida sa yo ke nou pral aksepte kòm patisipan nan atelye a dwe ap anseye nan inivèsite oswa nan lekòl segondè e fòk yo deja gen yon diplòm inivèsite (omwen yon lisans) nan fizik, biyoloji, chimi oswa matematik oswa nan yon disiplin ki branche ak youn nan kat disiplin sa yo. Sa se yon kondisyon kle paske atelye sa yo pral pèmèt patisipan yo dekouvri diferan eleman fondamantal nan pedagoji patisipatif. Se pa matyè sa yo menm ke atelye yo pral devlope—se metòd pedagojik ke nou pral devlope. Ki fè, sa enpòtan pou patisipan yo deja gen konesans nan youn nan matyè sa yo paske objektif seminè a se pa anseye matyè yo.
Enskripsyon : Tanpri enskri sou entènèt nan sit sa a : https://www.surveymonkey.com/r/MIT-Ayiti-2016
Epi voye kopi Kourikoulòm Vite (« Curriculum Vitae ») nou , kopi diplòm nou epi yon dokiman (yon silabis oswa yon pwogram oswa yon deskripsyon klas) ki dekri yon matyè ke n ap anseye e ke nou vle anrichi avèk aktive aprantisaj aktif. Konsèp sa yo pral ede animatè yo nan planifikasyon travay ke nou pral fè ansanm lan. N ap bezwen dokiman sa yo menm si ou te deja patisipe nan yon atelye MIT-Ayiti.
Voye dokiman sa yo byen vit nan nan adrès sa a : mit-haiti@mit.edu
Dat enskripsyon an ap fèmen se mèkredi 1e jen 2016 oubyen lè pa gen plas ankò.
Pou seminè sa a, nou ta renmen kolabore ak 80 patisipan maksimòm. Dat limit pou soumèt kandidati w pou enskripsyon se mèkredi 1e jen 2016. Men, si nou gen tan jwenn 80 patisipan yo anvan dat limit la, n ap fèmen enskripsyon an anvan dat 1e jen 2016 la. N ap reponn sou kandidati patisipan yo nan dat madi 7 jen 2016 pou pi ta.
SI OU P AP VINI, PA ENSKRI. MEN, SI OU VLE VINI, ENSKRI VIT. PI BONÈ SE GRAN MATEN.
Atelye sa a gratis ti cheri, menm jan ak tout lòt Atelye MIT-Ayiti yo. Men, se patisipan yo oswa enstitisyon yo ki dwe responsab depans pou transpòtasyon ak otèl si sa nesesè.
Ekip MIT-Ayiti a ansanm ak CHCL/UEH ap di w mèsi d avans pou enterè w nan atelye MIT-Ayiti yo. Epi tou, nou espere ke pral gen anpil lòt opòtinite pou nou met tèt ansanm pou nou amelyore edikasyon ann Ayiti—ak lòt kominote ki pa ko valorize lang lokal pa yo.