RESPÈ NAN LANG NOU / RESPÈ POU DEMOKRASI (Twazyèm Pati) Rozevel Jean-Baptiste/Wozvèl Janbatis

E si biznis nou yo te pale lapawoli respè?

Pi gwo senbòl pouvwa, se lajan: li pèmèt ou achte nenpòt ki lòt senbòl pouvwa.

De premye pati yo te fè nou wè mo kle nan kesyon respè pou nou menm Ayisyen se pouvwa —pouvwa ansanm ak tout senbòl li yo: pouvwa chèf ki gen kòm senbòl de bagay tankou zam, inifòm, plak machin ofisyèl;  pouvwa otorite legliz ak senbòl monpè osnon mabònmè ki gen gwo kwa nan kou, rad espesyal tankou soutàn, osnon pastè ak bib nan men; pouvwa lajan ak kèk senbòl tankou gwo kay, bèl machin, rad ak bijou chè, depanse granjanman… Nou te wè tou piske se senbòl ki fè konnen gen pouvwa, nenpòt ki moun ki rive mete men l sou on senbòl, la pou la, li gen pouvwa—li se otorite.

Pi gwo pouvwa a se lajan. Lajan pèmèt nou achte nenpòt lòt senbòl pouvwa. Sen­bòl lajan se seza a, se fèy dola a, se lajan nan pòch. Nou gen plizyè egzanp ki moutre pouvwa lajan.

    1. Nou di “Lajan rele pe djòl.” On nèg ki gen lajan antre nan on kay al pran on ti demwazèl, paran fèmen bouch piske se lajan k ap pale. On nonm ki gen lajan, ki fè on bagay ki pa sa, ak kout lajan, ka fèmen bouch otorite ki ta gen dwa pou deklare l koupab.

    2. Nou di “Devan grinbak, pa gen fè bak.” Kidonk avèk fèy dola nou, nou kapab fè moun avanse ansanm avèk nou nan nenpòt ki vye pwojè. Nou ka fè moun mache jan nou vle.

    3. Soti depi nan tan liberal/nasyonal, te gen on koze “Nèg rich se milat, milat pòv se nèg.” Konmkwadire, se pa koulè ki ta pale, se ta mouche lajan.

    4. On chantè twoubadou nèg Okay yo te rele Ti Koyo chante on chante ki pati konsa: “Moun ki te kreye lajan, li te fè plis mal ke byen: si se pa t poblèm lajan lèzòm ta ka pi ere. Lè w gen lajan, yo di w se demon, lè w pa gen lajan, ou se vakabon.”

Lajan gen on gwo wòl nan leve-jwenn nou, nan rapò nou youn ak lòt, nan fason jan nou gade moun. Lajan ouvè anpil pòt: l achte viza ak lòt papye enpòtan, l achte silans lòt moun, l achte pozisyon, l achte vòt nan eleksyon, li menm achte respè tou.

Men pou nou tout ki grandi Ayiti, gen on gwo kesyon k ap fè ping-pong nan tèt nou: si lajan gen tout enpòtans sa a, pou ki sa moun k ap fè komès sanble yo pa renmen lajan? An n eseye pi klè: anpil fwa, nou parèt devan on machann, nan on boutik osnon nan on magazen, ak lajan nou nan men nou pou nou achte, epi nou santi yo pa dispoze vann nou. Se pa sèlman on enpresyon: se on reyalite.

Li enpòtan pou nou chache konprann sa k fè sa. Nan Gwo Moso ak nan Depès, Maurice Sixto moutre nou depi gen on deblozay ki pete, depi on eskonbrit pati, tout komès la kanpe. Pa gen aktivite k ap mache paske tout moun nan derimen zen. Machann pistach la pati ak on bò ti gason an k ap vin mande 5 kòb pistach: “Ti gason, w on jan anmègdan, ou wè sa k ap pase la a…”

Egzanp sa a pa egzajere ditou. Nou gen plizyè lòt egzanp nou ta ka bay pou n moutre menm sitiyasyon an, men n ap pran 3 sèlman.

    1. Lè gen on match foutbòl y ap bay nan televizyon, on moun pa pran chans al deranje on mèt boutik ki chita dèyè kontwa l ap gade match. Li pa p menm wè si w la, e si w pèsiste ap di ou vin achte, l ap di w kèlkeswa sa w bezwen an li pa genyen l.

    2. Si w ta rive tou, ou jwenn moun lan ap pale nan telefòn osnon li ta kage nan dodin li, epi li ta on ti jan lou pou l leve vin vann ou, l ap fè w konnen si w prese ou mèt ale, paske li menm li pa prese.

    3. Si w ta sot achte on bagay, epi ou pase nan on boutik pou w achte on lòt bagay ou te bezwen, moun k ap vann nan boutik la ap mande w si kote ou soti a ou pa t jwenn li—on jan pou l fè w konprann li pa kontan paske ou te al achte on lòt kote anvan ou te vin achte nan boutik li a. Li gendwa menm refize vann ou!

Kote konpòtman sa a soti? Sa sa vle di? Èske n ap travay kont pwòp tèt nou, kont pwòp enterè nou?

Lè on moun al achte on kote, epi yo trete w nan jan sa a, ou tou pran dispozisyon w pou ou pa retounen al achte kote sa a ankò—sòf si sa w bezwen an ou konnen ou pa p jwenn li okenn lòt kote.  Ou pa dispoze pou ou annafè ak moun maledve, moun frekan konsa, moun ki pa konn ki jan pou yo trete on kliyan.  Ou pa dispoze pou w kite lajan w kale w.

Se vre nan ka sa a, moun ki gen pou vann lan pa moutre li respekte moun ki vin achte a. Men èske l vle moutre li pa respekte l? Nou pa kwè sa. Nou pa kwè ma­chann lan gen volonte pou l derespekte kliyan an. Gen on bagay ki pi konplike la a. Pou machann lan, gen on biznis, se on pouvwa, kit biznis lan se te on bak, on ti bou­tik, osnon on gwo magazen. Li rive. Li pa bezwen al pi lwen. Li te bezwen gen on komès, li gen on komès. Pi gwo regleman komès la mande a, tabli bon rapò ak kli­yan yo, bay tout moun bon jan, simen pawòl rale mennen vini, se pa bagay konsa ki nan tèt li.

Se 2 pouvwa k ap kontre kòn yo: pouvwa machann lan, ki gen kòm senbòl biznis lan, ak pouvwa kliyan an, ki gen kòm senbòl lajan ki nan pòch li a. Si n ap gade rapò 2 pouvwa sa yo sou baz respè/mank dega, n ap rive konprann pouvwa ma­chann lan, se on pouvwa k ap fè pwòp tèt li mal, on pouvwa ki pa respekte tèt li, on pouvwa ki mal sele, k ap gen pou l foule. Machann lan pa gen volonte pou l de­res­pekte kliyan an, men nan pa suiv pi gwo prensip ki genyen nan fè komès—bay kliyan an tout respè ou te kapab, trete l byen—, machann lan ap travay pou l pèdi pouvwa a. Konmkwa depi ou kite pouvwa, kèlkelanswa pouvwa a, moute nan tèt ou, anvayi bonnanj ou, w ap pèdi tout bagay.

Jan mèt biznis la fonksyone a fè sans nan reyalite Ayiti a, on reyalite ki baze sou ki moun ou ye, ki sa w vo. Tankou nou te wè l nan dezyèm pati a, se on reyalite ki devlope on sistèm ki di: si on moun gade w, li wè ou pa gen valè, dapre senbòl pouvwa nou rekonèt nan sosyete nou an, li gendwa chwazi pou li manke w dega.

Kidonk pou mèt biznis lan, se on bagay ki enpòtan pou l moutre se li menm ki chèf, se li menm ki bòs, li fè sa l vle. Li trete kliyan an jan l vle, on fason pou l ka moutre kliyan an li pa bezwen on moun ki pou vin tabli valè l pou li, paske li deja gen valè l, e l ap aji on jan pou l moutre tout moun li gen valè. Nan fason sa a, kliyan an pa p gen tandans (si se on bagay ki t ap pase nan tèt li) pou l vin manke l dega—paske li pa bezwen kliyan an pou tabli ki moun li ye. Kit ou vin achte, kit ou pa vin achte, sa pa ka fè m anyen.

Kidonk si biznis la ta vin kraze demen paske l pa gen kliyan, se pa on poblèm. Sa k konte, se jodi a.  Demen pa pou nou, demen se “demen si Dye vle”. Tout bagay fèt pou regle jodi a.

Biznis ayisyen ki tabli nan Nouyòk sanble soufri menm maladi ak biznis ki tabli Ayiti. 

    1. Moun plenyen, an jeneral, restoran pa bay sèvis: yo mal resevwa kliyan yo, yo kite yo fè lontan chita san yo pa menm mete on vè dlo sou tab la, gen on pakèt pale anpil, epi yo pi chè pase tout kote.

    2. Lè w al nan kwafè, chaje moun ki chita ap bay odyans, nan plas kote pou kliyan k ap tann ta chita. Kwafè a, pandan li nan tèt kliyan an, nan tout kalite odyans, li konn menm kite tèt la pou l al pale ak moun ki vin kote l osnon al pale nan telefòn.

    3. On biwo ki make li ouvè a tèl lè pa janm ouvè a lè yo di a; lè w fè yo remake sa, pa gen anyen ki fèt.

    4. On gwoup moun k ap fè on reyinyon biznis envite tout moun pou 7 è, men a 8 è reyinyon poko koumanse, ni yo pa mande eskiz pou sa.

    5. Lè w bay machin ou nan garaj, si w bezwen l ranje, fò w rete la: depi w deplase, yo sispann travay ladan.

Kidonk biznis ayisyen nan Nouyòk fonksyone nan jan ayisyen, nan lè ayisyen. Èske lè n chanje milye, nou vin sou on teren kote règ jwèt la sanble l pa menm, nou pa ta dwe chanje fason nou te konn fè biznis?

Kliyan Ayisyen nan peyi isit pa oblije rete prizónye on mèt biznis ki pa vle konsi­dere enpòtans kliyan nan devlopman biznis li. Kliyan an kapab al chache sèvis li bezwen an on lòt kote, nan on lòt bizinis.

Si biznis nou yo pa pale lapawoli respè, pa p gen lavi pou yo. Fò rapò pouvwa a chanje sans, on jan pou se kliyan an ki konte, kidonk pou se pouvwa lajan kliyan an ki sanble l pi enpòtan nan devlopman biznis lan. Kliyan an sèl mèt.

RESPÈ NAN LANG NOU / RESPÈ POU DEMOKRASI (Premye Pati) Rozevel Jean-Baptiste/Wozvèl Janbatis
Rozevel Jean-Baptiste (Wozvèl Janbatis)

Nan 6 dènye mwa ki sot pase yo—e m ta gen dwa tounen pi lwen dèyè toujou—, li ta difisil anpil pou on moun k ap suiv sa k ap di sou radyo isit, nan zòn Nouyòk la (m vle di radyo ki fè pwogram ayisyen, radyo k ap pale kreyòl), pa ta tande gwo de­ba alevini sou Bisantnè Endepandans Ayiti: Èske w an favè fete fèt la? Osnon, ès­ke w pa an favè? Èske w se Lavalas? Osnon, èske w se Konvèjans? Deba, poze ke­syon, pran pozisyon, tou sa ta dwe on bagay ki nòmal. Pa ta menm dwe gen pale sou sa. (Sa pa vle di on moun pa ta gen dwa pou l mande si se konsa pou kesyon yo ta poze.) Men lè w pran san w pou w koute, koute pou w analize, koute pou w kon­prann, ou santi gen on bagay ki pa nòmal.Sa k pa nòmal la, se fason deba yo fèt, se fa­son chak moun fè konnen pozisyon pa li: se tankou, se pa pozisyon an favè on moun ap defann, men se pozisyon kont l ap atake. Kidonk, se pawoli ki sèvi pou pre­zan­te/apiye pozisyon yo—m ta dwe di pou kraze/atake pozisyon lòt moun—ki ra­le deba yo desann: tout moun nou pa dakò avèk yo, nou ba yo tout non, nou pa tre­te yo ak respè.

Sou woulib okazyon 200 lane peyi nou an, on jan pou nou gade devan, seye klere chi­men kote nou vle ale, m ta renmen pou nou koumanse reflechi sou kesyon respè nou ta dwe genyen youn pou lòt, reflechi sou ki jan fason nou montre respè youn pou lòt aji sou jefò n ap fè pou n fonksyone lakay nou sou baz on sistèm demokra­si—on sistèm respè pou lòt moun, kèlkelanswa moun lan; on sistèm respè pou so­sye­te nou an avèk tou sa li gen ladan l kòm prensip: prensip lafanmi, prensip legliz, pren­sip leta; on sistèm kote leta respekte tèt li epi respekte moun; on sistèm kote leta pran reskonsablite l pou l pèmèt tout sektè nan sosyete a fonksyone nan pren­sip respè youn pou lòt.

Travay refleksyon sa a, m ap tabli l sou fondasyon, sou baz lang nou tout nou pale a.

Youn nan jan nou ka gade on lang, se tankou repozwa leve-jwenn on pèp. Se on bèl imaj, nan sans sa montre on rapò mistik, on rapò sakre ant lang lan ak leve-jwenn lan. Men sa pa on imaj ki fin tonbe daplon. On repozwa se pa on bagay ki an mouvman: li plake la on sèl kote pou tout moun vin adore. Rapò lang ak leve-jwenn pa senp konsa: 1) Lang se on pati nan leve-jwenn, on gwo pyès enpòtan nan leve-jwenn lan; 2) Lang pèmèt nou pale de leve-jwenn lan, de tout pati leve-jwenn lan, menm de lang lan tou li menm; 3) Lang ak leve-jwenn gen on rapò ale-vini, youn aji sou lòt, tout tan, san rete.

Ki donk, lè n ap gade on sosyete, nan nenpòt ki moman, gen kesyon n ap poze tèt nou sou sosyete a, lang lan, si n konprann ki jan pou n fouye l, poze l kesyon, ka­pab ede n reponn yo.

Gen 2 gwo domèn nou ka fouye pou n reponn kesyon sou pwoblèm nou jwenn nan on sosyete: youn se domèn pwovèb yo, lòt la se domèn lapawoli yo. On pwovèb se on leson—ki di sa pou nou fè, sa pou nou pa fè; sa k dwe fèt, sa k pa dwe fèt; jan sa fèt pou fèt, jan sa pa dwe fèt—dapre esperyans ki fèt nan leve-jwenn lan. Lè on moun di: “Chen di gade pa twòp!”, leson l vle bay, vle fè chonje, se esperyans lè on chen kanpe ap gade, gen espwa, depi moun l ap gade a poko fin manje, li ka jwenn on grabday. Se sa leve-jwenn nou ban nou, e se sa lè n ap grandi nou kwè. Se sa k fè yo gade pwovèb yo tankou pawòl granmoun: on pawòl esperyans, on pawòl sajès, on pawòl ki gen on ti limyè laverite. Pa bliye: “Bouch granmoun santi, men pawòl nan bouch li pa santi.”

On lapawoli, se on lòt bagay nèt: li pa menm ditou ak on pwovèb. Mo a li menm, pou deja, nou pa abitye avèk li: mwen chwazi li pou ta bay lide sa n aprann yo rele nan yon lòt lang “espresyon idyomatik”, on ti ranmase de twa mo ki pa gen on sans ki chita nan mo yo menm: sans lan deyò, nan esperyans nou, nan fonksyònman nou youn ak lòt kòm on gwoup. On moun gendwa nan sitwon, on lòt gendwa ap suiv po kann, on lòt ankò gendwa se chen k ap tranpe kasav pou li, on lòt ankò gendwa nan di, nan pa bon. Tout lapawoli sa yo ranmase lide afè pa bon. On moun gen dwa ap on lòt moute lesyèl pa do, fè l pase nan je zegwi, fè l pase sa Lekris pa pase—nou wè tou sa se lide maltrete moun, e m sèten n ap jwenn anpil lòt lapawoli ankò ki al nan menm sans sa a.

Pou nou antre nan koze respè a, m chwazi Gwo Moso, wi Gwo Moso nou konnen an, pyès Moris Siksto a. Gwo Moso, aktè prensipal la, se tankou on moun n ap viv avè l depi tout tan, men nou pa janm remake sa. Tèlman konpòtman Gwo Moso a se on konpòtman ki nòmal pou nou. Gwo Moso se fanmi nou, se zanmi nou, se vwazen nou. Gwo Moso se nou. An n pran san n koute Gwo Moso tankou si se te premye fwa nou t ap koute l, tankou si nou poko konnen l ditou. N a sezi sa n a tande. N a sezi sa n a konprann.

Premye konesans nou fè ak Gwo Moso, nou pa menm wè l: se on gagann nou tan­de, tankou w ta di se on radyo ki louvri dènye volim. On nonm k ap chante non van­yan l.

“Ou wè mwen menm, m ap di nou on bagay, mwen menm nou wè la a, m pa moun ki fèt konsa konsa non. Jou m fèt, papa m foure on zepeng annò nan bra gòch mwen, on zepeng annò nan bra dwat mwen. Li ban m yon pwen bourik.”

Depi an lagan, Gwo Moso fè n konnen li pa on moun ki sennesòv. Se on nonm ki gen on pouvwa mistik. Siperyorite sa a li genyen sou baz mistik la, se sa k ta dwe fè w respekte l. Se dwe sa k fè li pa respekte pè-pap. Se sa ki sanble ba l dwa fè on pa­kèt aksyon, fè kèk gwo zak aksyonè. E Gwo Moso konnen, lè w gen pouvwa, fòk ou fè moun konnen ou gen pouvwa a. Lè w fin fè on aksyon, fòk ou fè moun konnen ou sot fè l. (Yo di Desalin te di: “Apre sa m sot fè lannsid la, si sitwayen yo pa leve kanpe, pran lari, se paske yo pa gen kran.”) Kidonk, Gwo Moso achte Chann­mas lajan kontan pou fè reklam vanyan gason l. E Gwo Moso konnen nou renmen bèl mèvèy. Gwo Moso konnen nou renmen (wè) moun ki gen pouvwa pas­ke nou renmen pouvwa.

Gwo Moso rakonte n sa k te pase l on lavèy Nwèl ak on ti kaporal nan ti pòs (polis) Bèlè a, ki te pèdi wòl li osnon ki t ap egzèse dwa chèf li:

— “Ala fen, nonm sa a fen, kote w prale?”

— “Ou pa ka mande m de bagay konsa, m pa timoun. Kouman w fè pou ou rete m nan lari pou ou mande m kote m prale?”

— “O! O! M pa t konnen ou te gen tou sa sou ou non.”

— “Se paske ou pa chache konn ki moun k ap pase pou ou pale avèk li. Se Gwo Moso wi, k ap pase la a.”

Lè pouvwa kontre ak pouvwa, se mal sele ki foule. Pouvwa mistik kont pouvwa chèf: Gwo Moso pot laviktwa sou ti jandam lan. Gwo Moso se on Lwijanboje!

Gwo Moso pa janm bese tèt devan moun. Kesyon de ti boujwa k ap vin fè frekan avè l, bliye sa: li fè yo met a jenou, mande padon, mande granmoun, mande chèf padon.

Kidonk Gwo Moso se chèf tou? Osnon l ap pran pòz chèf li?! Antouka, tout moute l ap moute pye kochon an, pa gen pyès moun ki wè l. (Ou pa konn sa m ye. Ou ka moute sou resif. Ou ka moute sou zo grann ou.)

Gwo Moso se on nonm ki tèlman makawon, menm fanm nan kay li pè l. “Afè de fam, se pa bagay m janm pran o serye. M te gen on fam, lè m antre lakay mwen, rele m rele l sèlman, li pipi sou li. Lè konsa, li ennève mwen, m pran tèt li, m frape l nan tout panno kay la.”

Kidonk Gwo Moso pa nan rans menm ak moun ki pa atake l, menm ak moun ki pi fèb pase l. Si w al pale lèd avè l, se afè k gade w. Nou chonje sa k te rive nèg k ap okipe Channmas la:  “Ou pa wè yo pa vle moun pase sou zèb la!? Kote w tande? Se pa nan zòrèy ou tande? Se anba w tande? Anvan w vin la a, fò w fè twalèt ou wi pou ou ka tande! M di “O, men se on radiyès ki mele ak on grenn pèmèt. Ke w kapab wè mwen, pou ou gade mwen, pou ou di m sa.”

Èske se on kesyon prensip pou Gwo Moso, on kesyon jan ou pale ak moun? Repons lan pa klè nan ka Gwo Moso. Men nou konnen youn nan jan w moutre ou gen respè pou on moun se nan fason ou pale avè l. Moun ki chèf, moun ki nan pozisyon sanble yo gen pwoblèm pou yo pale byen ak moun. Kaporal bò Pon Lestè a soufri menm maladi sa a tou. An n koute Gwo Moso: “M t apral Gonayiv, m t apral regle on bagay. Lè m rive bò pòs Pon Lestè a, kamyon an pran on pàn, on pàn awozin. M desann, m te gen on mango, on mango fransik; m ap kale mango m, m ap manje, bò ti pòs Pon Lestè a. Gen yon kaporal ki parèt, li di m konsa, “O! O! Sa a kite pak la pou l al manje mango ansanm avèk frè l yo, epi se devan pòt isi a l vin sal.” M di “O! O! Se konsa nou pale a moun bò isi.” Li di: “Ou pa pran nouvèl gad bò Pon Lestè?” “M di nou pa pran nouvèl Gwo Moso tou nou menm. Nou pa respekte tèt nou.” Lè m di sa a, li te gen on baton anba bra l, li rale baton an l ap antre sou mwen, m dap…

Bagay la klè: nou pa respekte moun paske yo se moun, nou respekte moun dapre sa yo ye, osnon dapre sa nou kwè yo ye. N ap boule sou enpresyon. Ki ou? Sa w te ye?

Dapre sa ti machann pistach la te di Sixto, se pa t premye fwa Gwo Moso te vin sou Channmas vin chante non vanyan l. Men sanble se te premye fwa bouch li te pral kondi l. Li pa t ap reaji, li t ap aji. Li pa t ap defann tèt li, li t ap atake. E Gwo Mo­so te konnen byen sa l t ap fè. Li te wè ti jandam lan te la, sou pòs li. Li te tande byen chak fwa timoun yo di “Ba li! Boulova!” pou fè konnen yo konprann se ak ti jan­dam lan l ap pale. Men pouvwa Gwo Moso, pouvwa mistik li, pouvwa otorite li, te twò fò sou li. Pa t gen bat ba. An nou suiv dènye deboulay la ak Sixto: “Ti jan­dam lan, Desalin pa l gen lè moute l, nan jan pa l. Li soutni revolvè a.  … Li wete kabrit ki te nan jaden l lan, epi l avanse; l ap avanse sou Gwo Moso sou ban an.

“Gade non, ak ki moun ou ye a, en?”

“Lè ou mande m ak ki moun mwen ye, paske m se on Ayisyen di peyi, m gen la­lwa djòl mwen, epi on lòt bagay ankò, m pa nenpòtreki (li soutni revolvè a)… Si w wè m ap pale, bèf pou wa, savann pou wa, fò w kwè m gen dwa pale.”

Jandam lan di:

“Ki jan yo rele w en? … Enben tande non, radiyès sa a fini tande.”

“Ki radiyès sa a?”

Radiyès pa w la, pale anpil sa a, sa fini. W arete.”

Pou ki sa m arete a?”

M pa gen sa pou m di w.  E leve vit pou ou mache, paske baton ou wè k nan men m nan, m ka pèdi l on kote nan kò w.”

“Enben sa k genyen m a mache, piske prizon pa fèt pou chen, se pou pechè d latè de bra balanse l fèt. M a mache. Sèlman l m rive, ou konprann, m byen a chèf, epi y a wè ki moun mwen ye tou.”

Fèmen dyòl ou wi, paske san sa m a fèmen l pou ou mwen menm. Ou te dwe pou ou derape deja wi!”

Ouf! Nou soti lwen. E nou lwen toujou. Pawòl anpil, machwè gonfle!, se sa pwovèb la di. Maurice Sixto pa egzajere nan kout penso Gwo Moso a: li foure men l fon nan dyakout leve-jwenn nou pou l ka moute ak de eleman konsa. Nan Gwo Moso, se istwa nou kòm pèp k ap pase devan je nou tankou on fim sinema. On istwa moun pa respekte moun. On istwa youn aprann pa respekte lòt depinou ti kat-kat. Si m gen on pouvwa, pouvwa otorite/chèf, pouvwa mistik, pouvwa lajan, pouvwa konn pale, tout lòt kalite pouvwa, m ap sèvi avè l; si m pa ta gen okenn pouvwa tou, m ap pran pòz m gen pouvwa, m ap aji tankou moun ki gen pouvwa, m ap di m genpouvwa… pou toutmoun ka tande. Afè de tout boutèy gen bouchon yo a, bliye sa. Afè de baton k bat chen nwa a, se li k toujou bat chen blan an, pa gen sa pyès. Nou mande respè, men nou pa p bay respè.